Bu makalede incelenen hukuki süreçler genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut davanızın delil durumu, hak düşürücü yasal süreler ve güncel Yargıtay içtihatları dikkate alınmadan yürütülen işlemler davanızın usulden reddine ve telafisi güç tazminat kayıplarına yol açabilir.
Bir girişimin hukuki altyapısı çoğu zaman ilk haftalarda, heyecanla ve hızla kurulur. Şirket türü seçilir, paylar eşit bölünür, “aramızda sorun çıkmaz” denir ve işe koyulunur. Oysa yatırımcı masasında ilk açılan klasör tam da bu haftalarda verilen kararları içerir: Şirket hangi türde kuruldu, paylar kime ve hangi koşulla verildi, bir kurucu ayrılırsa ne olacak?
Bu yazı, Startup Hukuku Rehberi serisinin ilk bölümü. Kuruluş aşamasındaki iki temel kararı, yani şirket türünü ve kurucular arasındaki sözleşmeyi; şemalar, gerçek vakalar ve etkileşimli bir vesting hesaplayıcısıyla ele alıyoruz.
- Şirket türüYatırım ve exit hedefleyen girişimde anonim şirketin öne çıkan avantajları
- Kurucular sözleşmesiSözleşmede mutlaka yer alması gereken yedi başlık
- Vesting ve cliffPayların zamanla hak edilmesi ve etkileşimli hesaplayıcı
- Ayrılık ve kilitlenmeİyi ve kötü ayrılma, %50–%50 ortaklıklarda çıkış yolları
Neden ilk haftalarda karar vermek gerekir?
Kurucular arasındaki ilişki, bir girişimin en değerli ama en az belgelenen varlığıdır. Harvard Business School’dan Noam Wasserman’ın yüzlerce girişim üzerinde yaptığı araştırmaya göre, yüksek büyüme potansiyeli taşıyan girişimlerin yaklaşık üçte ikisi kurucular arasındaki sorunlar nedeniyle başarısız oluyor. Sorunun kaynağı çoğu zaman kötü niyet değil, başlangıçta konuşulmamış beklentilerdir.
Hukuken de tablo aynıdır. Şirket kurulduktan sonra pay yapısını değiştirmek, bir ortağı çıkarmak ya da şirket türünü dönüştürmek; genel kurul kararı, noter ve sicil işlemleri, bazen de vergi maliyeti gerektirir. Aynı kararlar kuruluştan önce tek bir sözleşmeyle ve neredeyse maliyetsiz biçimde verilebilir.
Şirket türü: Yatırım hedefleyen girişim için neden çoğunlukla anonim şirket?
Türk hukukunda girişimciler için iki seçenek öne çıkar: anonim şirket (A.Ş.) ve limited şirket (Ltd. Şti.). Günlük ticari faaliyet açısından iki tür de işlevseldir ve limited şirket daha düşük sermaye ve maliyetle kurulabilir. Ancak hedef dış yatırım almak, ekibe pay vermek ve bir gün şirketi satmaksa (exit), terazi belirgin biçimde anonim şirketten yana eğilir. Genel karşılaştırmayı Limited Şirket mi, Anonim Şirket mi? yazımızda ele almıştık; burada konuya bir girişimin büyüme yolculuğu üzerinden bakıyoruz.
Sermaye tutarlarına ilişkin bir not: Asgari esas sermaye 1 Ocak 2024’ten itibaren anonim şirketlerde 250.000 TL’ye, limited şirketlerde 50.000 TL’ye yükseldi. Daha önce kurulmuş şirketlerin sermayelerini bu tutarlara yükseltmesi gerekiyor.
Mevcut şirketlerin sermayelerini yeni asgari tutarlara yükseltme süresi, 17 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğle 31 Aralık 2026’dan 31 Aralık 2027’ye uzatıldı. Süresinde artırım yapmayan şirketler, kanun gereği sona ermiş (infisah etmiş) sayılabilir.
Limited şirket olarak kurduysanız
Limited şirket olarak yola çıkmış bir girişim geç kalmış sayılmaz. TTK m. 180 ve devamı uyarınca tür değiştirme yoluyla anonim şirkete dönüşmek mümkündür; tüzel kişilik, sözleşmeler ve çalışanlar yerinde kalır. Ancak bir sonraki başlıkta göreceğimiz iki yıllık sürenin, uygulamadaki yaygın görüşe göre dönüşümle değil pay senedinin bastırılmasıyla işlemeye başladığı unutulmamalıdır. Bu yüzden dönüşüm, ilk yatırım turundan önce ve mümkün olduğunca erken planlanmalıdır.
Pay senedi ve 730 gün: Exit’te vergi avantajının saati ne zaman başlar?
Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 80. maddesi, tam mükellef kurumlara ait olup iki yıldan fazla süreyle elde tutulan pay senetlerinin satışından doğan kazancı, değer artışı kazancı olarak vergilendirmez. Kurucular için bu, yıllar sonra gelen bir satışta vergi yükünün önemli ölçüde azalması anlamına gelebilir.
Uygulamadaki kritik ayrıntı şudur: Gelir İdaresi’nin yerleşik görüşüne göre istisnadan yararlanmak için payın pay senedine veya geçici ilmühabere bağlanmış olması gerekir ve iki yıllık süre, ortak olunan tarihten değil, senedin bastırılıp edinildiği tarihten itibaren hesaplanır. Pay senedi bastırılmamış “çıplak” paylarda istisnanın uygulanmadığı kabul edilir.
Anonim şirketi kurduğunuz ilk haftalarda pay senetlerini veya geçici ilmühaberi bastırın ve pay defterine işleyin. Saat ancak o gün çalışmaya başlar. Nama yazılı pay senetlerinin devri ciro ve senedin teslimiyle yapılır (TTK m. 490); devir pay defterine kaydedilmedikçe şirkete karşı ileri sürülemez.
Kurucular sözleşmesi: Kâğıda dökülmeyen her beklenti, ileride bir uyuşmazlıktır
Kurucular sözleşmesi (founders’ agreement), kurucuların şirkete katkılarını, paylarını, görevlerini ve ayrılma hâlinde ne olacağını düzenleyen sözleşmedir. Türk hukukunda kanunda ayrıca adı konmuş bir sözleşme türü değildir; kurucular veya pay sahipleri arasında, Türk Borçlar Kanunu’nun genel hükümlerine tabi bir pay sahipleri sözleşmesi olarak kurulur. Şirket kurulmadan önce de imzalanabilir; en doğru zaman da budur.
Burada önemli bir hukuki ayrım var: Pay sahipleri sözleşmesi taraflarını bağlar, ancak kural olarak şirkete ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Örneğin payların devrini sınırlayan bir hükmün şirket nezdinde de sonuç doğurması için esas sözleşmeye yansıtılması (TTK m. 492–493), imtiyazların ise esas sözleşmede öngörülmesi (TTK m. 478) gerekir. İyi bir kurgu, iki belgeyi birlikte ve uyumlu hazırlar: Kurucular sözleşmesi ilişkinin ayrıntısını, esas sözleşme ise şirket hukukundaki karşılığını taşır.
- 1Katkılar: Eşit pay her zaman adil değildir. Tam ve yarı zamanlı emek, sermaye ve fikrî mülkiyet katkıları ayrı ayrı yazılmalıdır.
- 2Vesting: Kanunda adı geçmez; aşağıda anlatılan alım hakkı ve cezai şart kurgusuyla kurulur.
- 3Ayrılma bedeli: Ayrılmanın sebebine bağlanır; ölçütler nesnel ve ispatlanabilir olmalıdır.
- 4Fikrî haklar: Mali hakların devri yazılı olmalı ve devredilen haklar tek tek sayılmalıdır (FSEK m. 52).
- 5Kilitlenme: %50–%50 ortaklıklarda en çok ihmal edilen maddedir.
- 6Rekabet yasağı: Süre, yer ve konu bakımından sınırlı olmalıdır; aşırı sınırlama geçersizlik riski taşır (TMK m. 23).
- 7Devir hakları: Yatırımcı girişinde ve exit’te pay sahiplerinin birlikte hareket etmesini sağlar.
Facebook’un ilk döneminde Mark Zuckerberg ve Eduardo Saverin, aralarında ayrıntılı bir kurucular sözleşmesi olmadan çalışıyordu. Şirket büyüyüp yeniden yapılandırılırken yeni paylar çıkarıldı. Saverin’in açtığı davadaki iddiaya göre bu işlemlerle payı yaklaşık %34’ten %0,03’e kadar sulandırıldı.
Vesting ve cliff: Paylar zamanla hak edilir
Vesting (hak ediş), kurucuların paylarını tek seferde değil, şirkette geçirdikleri süreye bağlı olarak kademeli biçimde hak etmesidir. Uluslararası uygulamada en yaygın model dört yıllık süre ve bir yıllık cliff’tir: Kurucu ilk 12 ay dolmadan ayrılırsa hiçbir pay hak etmemiş sayılır; 12. ayda payının dörtte birini, sonrasında her ay 1/48’ini hak eder.
Türk hukukunda vesting’in kanunda doğrudan bir karşılığı yoktur; bu nedenle sözleşmesel araçlarla kurulur. Uygulamada en sık görülen yapı ters vesting’dir: Paylar kuruluşta kuruculara tam olarak verilir, ancak kurucu belirli süre dolmadan ayrılırsa hak edilmemiş paylarını önceden belirlenmiş bir bedelle diğer kuruculara devretmeyi üstlenir. Bu taahhüt bir alım hakkıyla (call option), devir yükümlülüğüne bağlı cezai şartla ve gerektiğinde esas sözleşmedeki devir sınırlamalarıyla desteklenir. Şirketin kendi paylarını edinmesi TTK m. 379 ve devamındaki sınırlara tabi olduğundan, alım hakkının kimin lehine kurulacağı baştan planlanmalıdır.
İyi ayrılma: Kurucu 18 ayda payının %38 kadarını hak etti. Hak edilmemiş %18,8 pay, sözleşmedeki alım hakkıyla geri alınır ve yeni ekip üyelerine ayrılabilir.
Hızlandırma (acceleration) seçenekleri
Şirket satıldığında veya kurucu haksız biçimde görevden alındığında, hak edilmemiş payların akıbeti ayrıca düzenlenmelidir. Bu düzenlemeye hızlandırma denir ve üç yaygın biçimi vardır:
Şirket satıldığı anda hak edilmemiş payların tamamı veya bir kısmı hak edilir.
Satış ve satıştan sonra kurucunun haklı sebep olmadan görevden alınması birlikte gerçekleşirse hızlanma olur.
Şirket kurulmadan önce aylarca çalışılmışsa bu süre vesting’e sayılabilir; örneğin altı aylık peşin hak ediş.
İyi ayrılan, kötü ayrılan: Bedel, ayrılığın sebebine göre belirlenir
Vesting, bir kurucunun ne kadar payı hak ettiğini; iyi ayrılma ve kötü ayrılma (good leaver / bad leaver) hükümleri ise ayrılan kurucunun paylarının hangi bedelle geri alınacağını belirler. İki kurgu birlikte çalışır.
- Rekabet yasağının veya gizlilik yükümlülüğünün ihlali
- Şirkete karşı ağır kusur, suç veya güveni temelden sarsan davranış
- Kararlaştırılan asgari süreden önce, haklı sebep olmaksızın istifa
Sonuç: Paylar itibari değer gibi düşük bir bedelle geri alınır.
- Sağlık sorunu, vefat veya kalıcı iş göremezlik
- Haklı sebep olmaksızın görevden alınma
- Asgari süre dolduktan sonra, kararlaştırılan usule uygun ayrılış
Sonuç: Hak edilmiş paylar kurucuda kalır veya gerçek değerinden satın alınır.
| Senaryo | Hak edilmiş paylar | Hak edilmemiş paylar |
|---|---|---|
| İyi ayrılma | Kurucuda kalır ya da gerçek değerden satın alınır | İtibari değerden geri alınır |
| Kötü ayrılma | Sözleşmede öngörülmüşse itibari değerden geri alınabilir | İtibari değerden geri alınır |
| Vesting tamamlandıktan sonra ayrılma | Kurucuda kalır | Hak edilmemiş pay kalmamıştır |
Uygulamada en çok uyuşmazlık, kötü ayrılma tanımının belirsiz yazıldığı sözleşmelerden çıkar. “Şirketin menfaatine aykırı davranış” gibi geniş ifadeler yerine somut ve ispatlanabilir hâller sayılmalı, bedelin nasıl hesaplanacağı (örneğin bağımsız değerleme) önceden belirlenmelidir. Bedelin orantısız biçimde düşük tutulduğu durumlarda, düzenlemenin cezai şart niteliğinde görülüp hâkim tarafından indirilmesi (TBK m. 182) gündeme gelebilir.
%50–%50 ortaklıklar ve kilitlenme (deadlock)
İki kurucunun payları eşitse, en küçük anlaşmazlık bile genel kurulda veya yönetim kurulunda karar alınamaması sonucunu doğurabilir. Kanundaki son çare olan haklı sebeple fesih davası (anonim şirket için TTK m. 531) şirketin sona ermesine kadar gidebileceğinden, sözleşmede önceden bir çıkış yolu tanımlamak çok daha sağlıklıdır.
- Müzakere süresiKilitlenme bildiriminden sonra 15–30 günlük zorunlu görüşme
- Danışma kuruluBağımsız bir mentor ya da danışma kurulu üyesi devreye girer
- ArabuluculukGizli, hızlı ve ilişkiyi koruyan bir çözüm yolu
- Teklif mekanizmasıBir ortak, diğerinin paylarını önceden kurgulanmış usulle satın alır
- Son çareTahkim veya dava; şirketin sona ermesi riski
Bir ortak, diğerine payları için bir fiyat önerir. Karşı taraf ya bu fiyattan satar ya da aynı fiyattan teklif sahibinin paylarını satın alır.
Ortaklar kapalı zarfla teklif verir; yüksek teklifi veren, diğerinin paylarını o fiyattan satın alır.
Belirli konularda bir kurucuya veya bağımsız üyeye eşitliği bozma yetkisi verilir.
Teklif mekanizmaları, finansal gücü eşit olmayan ortaklar arasında adaletsiz sonuç doğurabilir: Nakit gücü yüksek taraf düşük bir teklifle diğerini çıkarabilir. Ödeme süresi, taksit imkânı ve bağımsız değerleme tabanı gibi dengeleyici hükümler bu riski azaltır.
Kuruluş öncesi hukuki kontrol listesi
Aşağıdaki listeyi kendi girişiminiz için işaretleyin. İşaretler yalnızca bu sayfada, sizin tarayıcınızda tutulur.
Sıkça Sorulan Sorular
Kurucular sözleşmesi şirket kurulmadan önce imzalanabilir mi?
Evet; en uygun zaman da budur. Şirket kurulmadan önce imzalanan sözleşme kurucular arasında bağlayıcıdır. Şirket kurulduktan sonra şirket nezdinde de sonuç doğurması gereken hükümler, örneğin pay devri sınırlamaları, esas sözleşmeye aktarılır.
Vesting Türk hukukunda geçerli mi?
Vesting kanunda ayrıca düzenlenmiş değildir; ancak sözleşme serbestisi çerçevesinde alım hakkı, devir yükümlülüğü ve cezai şart gibi araçlarla geçerli biçimde kurulabilir. Kurgunun esas sözleşme, pay defteri ve şirketin kendi paylarını edinme sınırlarıyla uyumlu olması önemlidir.
Limited şirketten anonim şirkete geçmek vergi doğurur mu?
Tür değiştirmede tüzel kişilik devam ettiğinden kural olarak tasfiye sonucu doğmaz. Ancak pay senedi satışındaki iki yıllık istisnaya ilişkin sürenin hangi tarihten başlayacağı gibi konular somut olarak değerlendirilmelidir. Dönüşümün ilk yatırım turundan önce yapılması avantaj sağlar.
Paylar kurucular arasında eşit mi bölünmeli?
Zorunlu değildir. Eşit bölüşüm kolay görünse de kilitlenme riskini artırır ve katkı farklarını yansıtmayabilir. Hangi oran seçilirse seçilsin katkılar, görevler ve kilitlenme mekanizması yazılı olmalıdır.
Cliff süresi dolmadan ayrılan kurucu ne alır?
Standart bir vesting kurgusunda hiçbir pay hak edilmemiş sayılır ve paylar sözleşmede belirlenen, genellikle itibari bedelle geri alınır. Sözleşme, kuruluş öncesi emek için peşin hak ediş öngörebilir.
Yatırımcılar kurucular sözleşmesini neden ister?
Çünkü yatırımın değeri büyük ölçüde kurucu ekibe bağlıdır. Vesting ve rekabet yasağı bulunmayan bir yapıda bir kurucunun ayrılması şirketi ciddi biçimde değersizleştirebilir. Sözleşme yoksa yatırımcı, yatırımın şartı olarak kurucu vesting’ini genellikle kendisi talep eder.
Yasal dayanaklar
- 6102 s. TTK m. 180 vd. (tür değiştirme)
- TTK m. 329 vd. (anonim şirket)
- TTK m. 379 (şirketin kendi paylarını edinmesi)
- TTK m. 478 (imtiyazlı paylar)
- TTK m. 486 vd. (pay senedi ve devri)
- TTK m. 531 (haklı sebeple fesih)
- TTK m. 573 vd., m. 595 (limited şirket, pay devri)
- 193 s. GVK mükerrer m. 80
- 6183 s. Kanun m. 35
- 6098 s. TBK m. 179–182 (cezai şart)
- 4721 s. TMK m. 23
- 5846 s. FSEK m. 52
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; 7 Temmuz 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış ve Ekim 2026’da güncellenmiştir. Somut bir yapı kurmadan önce şirketinize özgü değerlendirme yapılmalıdır.
Bu Makaleyle İlgili Resmi Dilekçe ve Sözleşme Taslakları
Yukarıdaki hukuki süreçlerde kullanabileceğiniz, doğrudan panoya kopyalanabilir ve kurumsal antetli indirilebilir resmi taslaklar:
Marka İhlali İhtarnamesi
**Marka Hakkının İhlali (Tecavüz) İhtarnamesi**, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde tescil edilerek...
Telif Hakkı İhlali Bildirimi
**Telif Hakkı İhlali Bildirimi**, bir kişinin veya şirketin şahsi emeğiyle yarattığı ve mülkiyeti kendisine...
Hukuki Sorularınız İçin Avukat Uğur Çakmak'a Danışın
Konuya ilişkin somut davanız, şirket süreçleriniz ve sözleşme riskleriniz için doğrudan Avukat Uğur Çakmak ile iletişime geçebilirsiniz.
