Yazılımın Sahibi Kim? Startup’larda Fikri Mülkiyet Devri ve Gizlilik Sözleşmesi (NDA)

Bir yazılım girişiminin değeri büyük ölçüde koddan, tasarımdan ve ürünü geliştiren ekibin bilgi birikiminden oluşur. Ne var ki kodu yazmış olmak ya da bir ajansa ödeme yapmış olmak, hukuken o kodun sahibi olmak anlamına gelmez. Yatırımcı incelemesinde en sık sorulan sorulardan biri tam olarak budur: Şirketin ürünü gerçekten şirkete mi ait?

Serinin ikinci bölümünde fikrî hakların şirkete nasıl geçtiğini, açık kaynak yazılımın getirdiği yükümlülükleri ve işe yarayan bir gizlilik sözleşmesinin (NDA) yapısını; şemalar, gerçek vakalar ve kendi girişiminizi test edebileceğiniz etkileşimli bir araçla ele alıyoruz.

Kod yazıldığı anda kime ait olur?

Türk hukukunda bilgisayar programları, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında ilim ve edebiyat eseri olarak korunur (FSEK m. 2). Eser sahibi, eseri meydana getiren gerçek kişidir ve eser üzerindeki mali haklar, yani işleme, çoğaltma, yayma ve umuma iletim hakları, ilke olarak ona aittir. Şirket bir tüzel kişi olduğu için kodu kendisi yazamaz; haklar şirkete ya kanunun öngördüğü bir karineyle ya da bir sözleşmeyle geçer. Hangisinin işlediği, kodu kimin ve hangi ilişki içinde yazdığına bağlıdır.

Devir sözleşmesinde nelere dikkat edilmeli?

• Devredilen mali hakların tek tek sayılması: işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim hakları (FSEK m. 21–25).
• Devrin süre, yer ve içerik bakımından sınırsız ve münhasır olması; şirkete alt lisans verme yetkisi tanınması.
• Kaynak kodun, belgelerin, tasarım dosyalarının ve ara çıktıların teslim yükümlülüğü.
• Kullanılan üçüncü kişi ve açık kaynak bileşenlerin listelenmesi ve bunlara ilişkin güvence.
• Gelecekte üretilecek çalışmalar için hüküm konulması; bu konuda FSEK m. 58’in sınırlarının dikkate alınması.

Hak sahipliği zinciri: Yatırımcı neden her halkayı sorar?

Yatırımcı ya da alıcı, ürünün hukuken şirkete ait olduğunu belgelerle görmek ister. Kodun ilk satırından bugüne kadar emeği geçen herkesten şirkete uzanan bu belge silsilesine hak sahipliği zinciri (chain of title) denir. Zincirin tek bir halkası kopuksa, örneğin çekirdek modülü yazan eski bir freelancer ile devir sözleşmesi yoksa, şirketin elinde mülkiyet değil, en iyi ihtimalle sınırları belirsiz bir kullanım izni vardır.

Açık kaynak: Ücretsiz ama koşulsuz değil

Neredeyse her modern yazılım açık kaynak bileşenler üzerine kurulur. Bu tek başına bir risk değildir; risk, hangi bileşenin hangi lisansla kullanıldığının bilinmemesidir. Açık kaynak lisansları kullanım izninin karşılığında bazı yükümlülükler getirir. Özellikle copyleft lisanslar, lisanslı kodla birleştirilen yazılımın dağıtılması hâlinde kaynak kodun da aynı lisansla açılmasını şart koşabilir.

Marka ve alan adı: Çoğu zaman bir kurucunun kişisel hesabında

Fikrî mülkiyet yalnızca koddan ibaret değildir. Girişimin adı, logosu ve alan adı çoğu zaman bir kurucunun kişisel hesabıyla alınır ya da hiç tescil edilmez. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’na göre marka üzerindeki hak tescille kazanılır. Ürünü pazara sunmadan önce ilgili sınıflarda marka araştırması yapmak, başvuruyu şirket adına yapmak ve alan adlarını şirkete devretmek, sonradan yeniden markalama maliyetini önler.

Gizlilik sözleşmesi (NDA) ne zaman imzalanır?

Girişimcilerin sık sorduğu soru şudur: Yatırımcıya fikrimi anlatırken NDA imzalatmalı mıyım? Uygulamada risk sermayesi fonları ve melek yatırımcılar ilk tanışma ve sunum aşamasında genellikle gizlilik sözleşmesi imzalamaz; çok sayıda girişim dinledikleri için bu sözleşmeler onlar için yönetilemez bir yük oluşturur. Bu aşamada korunması gereken şey zaten fikrin kendisi değil, onu hayata geçiren bilgi birikimidir.

Tablo, hukuki ve finansal incelemeye (due diligence) geçildiğinde değişir. Kaynak kod, müşteri listeleri, fiyatlandırma modelleri veya henüz duyurulmamış ürün planları paylaşılmadan önce sağlam bir gizlilik sözleşmesi ya da en azından term sheet’e eklenmiş bağlayıcı bir gizlilik hükmü aranmalıdır.

Yatırımcı dışında, gizlilik yükümlülüğünün kesinlikle yazılı olması gereken dört grup vardır:

İyi bir NDA’nın anatomisi

İnternetten indirilen standart metinler çoğu zaman tam ihtiyaç anında işe yaramaz: Gizli bilginin tanımı belirsizdir, ihlalin bir yaptırımı yoktur ve süre kısa tutulmuştur. Etkili bir gizlilik sözleşmesinin temel maddeleri şunlardır:

Ticari sırrı korumak: Sözleşme tek başına yetmez

Türk hukukunda ticari sırlar, haksız rekabet hükümleri (TTK m. 54 ve 55), Türk Ceza Kanunu’nun 239. maddesi ve sözleşmeler üzerinden korunur. Mahkemede başarılı olmak için çoğu zaman bilginin gerçekten sır olarak korunduğunu göstermek gerekir: Herkesin erişebildiği bir klasördeki bilgi için gizlilik iddiası zayıflar. Bu nedenle sözleşmesel koruma, teknik ve idari önlemlerle birlikte kurulmalıdır.

Fikrî mülkiyet hazırlık listesi

Sıkça Sorulan Sorular

Yasal dayanaklar